نتظیم تراکتور سمپاش و نازل ها برای پاشش اصولی

مقدمه

استفاده بهینه و اصولی از سم‌پاش‌های تراکتوری بوم‌دار، نه تنها به کنترل مؤثر آفات و علف‌های هرز کمک می‌کند، بلکه از مصرف بی‌رویه سم جلوگیری کرده، هزینه‌ها را کاهش می‌دهد و خطرات زیست‌محیطی و باقی‌مانده سموم در محصول و خاک را به حداقل می‌رساند. کلید این کار، کالیبراسیون دقیق و انتخاب نازل مناسب است. در این مقاله روش‌های علمی و عملی برای تنظیم صحیح سم‌پاش تراکتوری و نازل‌های آن ارائه می‌شود ، با توجه به استانداردهای بین‌المللی و تجارب میدانی.

 

چرا «کالیبراسیون سم‌پاش تراکتوری» مهم است؟

 

• در منابع فنی به روشنی آمده است که استفاده از سم‌پاش بدون کالیبراسیون منظم، باعث پاشش ناموزون، افزایش مصرف سم، آلودگی محیط زیست و کاهش کارایی می‌شود.

• در بررسی‌های میدانی  ، بخش عمده‌ای از سم‌پاش‌ها با خطای بیش از ۵ درصد در نرخ پاشش مواجه بودند — یعنی یا کمتر از مقدار لازم سم پاشیده می‌شد یا بیش از حد.

• همین منابع تأکید دارند کالیبراسیون باید: هنگام نصب اولیه، شروع فصل سم‌پاشی، تغییر نازل، تغییر فشار، یا تغییر سرعت تراکتور انجام شود.

 

بنابراین، بدون کالیبراسیون دقیق نمی‌توان انتظار داشت سم‌پاش عملکرد مناسبی داشته باشد.

 

اصول و مراحل کالیبراسیون سم‌پاش تراکتوری بوم‌دار

 

گام‌های اصلی کالیبراسیون

براساس مطالعات، کالیبراسیون باید شامل این مراحل باشد: آماده‌سازی (Set-up)، اندازه‌گیری دبی واقعی
 (Measuring delivery rate)، تنظیم خروجی (Adjusting delivery rate)، و محاسبه مقدار سم برای تانک
(Calculating pesticide amount).

 

    1-آماده‌سازی دستگاه

       1-مطمئن شوید همه اجزاء (نازل‌ها، بوم، خطوط، فیلترها) سالم و بدون گرفتگی هستند.
     
       2-بوم در ارتفاع مناسب تنظیم شود (طبق توصیه سازنده نازل).

       3-فشار پمپ و سرعت پیش‌فرض تراکتور را قبل از شروع ثابت کنید.

                    

     2-اندازه‌گیری خروجی نازل‌ها

   1-برای هر نازل یک ظرف اندازه‌گیری قرار دهید و برای مدت زمانی معادل رانندگی بر مسافت معین (بسته به فاصله نازل‌ها) سمپاشی با آب انجام دهید.

2-میزان آب جمع‌آوری‌شده نشان‌دهنده‌ی جریان واقعی نازل (flow rate) است. اگر هر نازل خروجی‌اش بیش از ±۵–۱۰٪ با متوسط خروجی بقیه تفاوت دارد، باید آن نازل را تمیز یا تعویض کرد.

              

       3-تنظیم و محاسبه نرخ پاشش (GPA)

در تنظیم نرخ پاشش سم‌پاش تراکتوری نیازی به فرمول‌های پیچیده و محاسبات سخت نیست. کافی است کشاورز سه عامل اصلی را بشناسد: سرعت تراکتور، اندازه نازل و فشار پمپ. هرقدر تراکتور سریع‌تر حرکت کند، سم کمتری روی زمین می‌ریزد و اگر سرعت کمتر شود، مقدار سم افزایش می‌یابد. همین‌طور نازل‌های بزرگ، آب و سم بیشتری عبور می‌دهند و نازل‌های کوچک‌تر مقدار پاشش را کاهش  می‌دهند. فشار پمپ نیز تأثیر مستقیم روی دبی خروجی دارد؛ فشار زیاد باعث افزایش پاشش و فشار کم باعث کاهش مقدار سم خروجی از نازل می‌شود.

• ساده‌ترین روش برای اینکه بفهمید خروجی نازل مناسب است یا نه:

این روش در بسیاری از آموزش‌های عملی توصیه شده است و کشاورزان خیلی راحت از آن استفاده می‌کنند:

1. سرعت واقعی تراکتور را مشخص کنید
   
   مثل: تراکتور با دنده‌ی ۲ و دور موتور ۱۸۰۰، با سرعت حدود ۶ کیلومتر در ساعت حرکت می‌کند.
   
   
   
2. یک ظرف اندازه‌گیری (مثلاً پیمانه یا بطری مدرج) زیر نازل قرار دهید.
   
   
   
3. یک دقیقه سم‌پاش را روشن کنید و اجازه دهید فقط آب از نازل داخل ظرف بریزد.

                   مقدار آبی که جمع شد را نگاه کنید.

• اگر خیلی کم بود → باید فشار را بیشتر کنید یا نازل بزرگ‌تری بگذارید.
• اگر خیلی زیاد بود → یا فشار زیاد است یا نازل بزرگ است.
  
  همین کار را برای همه‌ی نازل‌ها انجام دهید.
  
  مقدار خروجی باید تقریباً یکی باشد.

                     اگر خروجی یک نازل خیلی بیشتر یا کمتر از بقیه باشد، آن نازل گرفته یا خراب است و باید تمیز یا تعویض شود.

       
       4.آماده‌سازی محلول سم

• پس از تنظیم دبی، با توجه به ظرفیت تانک و سطح زیر کشت، مقدار سم را محاسبه و افزودن کنید. 

 

انتخاب «نازل مناسب» برای سم‌پاش

 

انتخاب نازل متناسب با شرایط مهم‌ترین گام در تنظیم صحیح است:

1-جنس و کیفیت نازل: توصیه می‌شود از نازل‌هایی با مواد مقاوم مانند فولاد سخت‌شده، سرامیک یا تنگستن-کارباید استفاده شود؛ چون با استفاده مداوم دبی خروجی تغییر کمتری دارد. نازل‌های پلاستیکی یا برنجی پس از چند ده ساعت پاشش ممکن است دبی‌شان ۱۰–۱۵٪ افزایش یابد.



2-نوع نازل: برای سم‌پاشی گسترده و یکنواخت روی مزرعه، معمولاً نازل بادبزنی بهترین گزینه است. در برخی کاربردها که نیاز به نفوذ بیشتر محلول داخل شاخ‌وبرگ گیاه وجود دارد، نازل پاششی مخروطی توخالی یا مخروطی پُر کارایی بهتری دارد. انتخاب نوع نازل باید متناسب با نوع سم، نوع محصول و تراکم برگ باشد.

 

3-فاصله نازل‌ها و زاویه پاشش: معمول‌ترین فاصله‌ی نصب نازل روی بوم، پنجاه سانتی‌متر است. زاویه‌ی پاشش نیز باید به‌گونه‌ای باشد که سطح مزرعه به‌صورت یکنواخت پوشیده شود و بین خطوط پاشش هیچ جای خالی باقی نماند. تنظیم صحیح زاویه‌ی پاشش باعث کاهش هم‌پوشانی اضافی و جلوگیری از هدررفت سم می‌شود.

4-صفحه‌ی صافی و فیلترها: برای جلوگیری از گرفتگی نازل و افت دبی، باید صافی مناسب قبل از نازل نصب شود؛ همچنین فیلترها مرتب تمیز و بررسی شوند.

تنظیم فشار و دبی نازل

1-فشار پاشش (spray pressure) تأثیر مستقیم بر دبی و الگوی پاشش دارد. البته تغییر فشار فقط تا حد محدودی مؤثر است؛ مثلاً برای دو برابر کردن خروجی، فشار باید تقریباً ۴ برابر شود.


2-افزایش سرعت تراکتور نیز دبی را کاهش می‌دهد (دبی بر حسب سطح پاشیده‌شده). بنابراین اگر سرعت را افزایش دهید، باید نازل بزرگ‌تر یا فشار بالاتر استفاده کنید.

3-ارتفاع بوم از سطح زمین باید طوری تنظیم شود که الگوی پاشش یکنواخت باشد و افتادگی یا نوسان بوم باعث پاشش ناهمگون نشود.

 

 

اشتباهات رایج در تنظیم سم‌پاش تراکتوری

1-استفاده از نازل‌های ارزان یا فرسوده (پلاستیکی یا برنجی) که با گذشت زمان دبی آنها افزایش می‌یابد و منجر به پاشش بیش از حد می‌شود.

2-تنظیم فشار به طور افراطی بدون توجه به تغییرات الگوی پاشش ، این کار ممکن است باعث پراکندگی قطرات و رانش سم به بیرون از مزرعه شود.

3-عدم بررسی یکنواختی خروجی نازل‌ها؛ اگر نازل‌ها اختلاف جریان داشته باشند، سم به‌صورت نابرابر پخش می‌شود.

4-استفاده از سمپاش بدون کالیبراسیون فصلی یا پس از تغییرات (تراکتور، ارتفاع بوم، نازل…) ، بسیاری از خطاها از این نادیده‌انگاری ناشی می‌شوند.

چک‌لیست عملی برای راه‌اندازی سم‌پاش تراکتوری بوم‌دار

1-نازل‌ها را از نظر گرفتگی، ترک یا فرسودگی بررسی و در صورت نیاز تعویض کنید.

2-صافی‌ها و فیلترها را تمیز کرده و نصب کنید.

3-بوم را در ارتفاع مناسب و ثابت تنظیم کنید.

4-فاصله بین نازل‌ها را با دقت اندازه بگیرید.

5-مسیر کالیبراسیون را مشخص و علامت‌گذاری کنید.

6-با سرعت واقعی تراکتور، مسیر را طی کرده و زمان آن را یادداشت کنید.

7-از هر نازل برای مدت زمان معادل سمپاشی آزمایشی، آب جمع کنید.

8-مقایسه دبی واقعی با مقدار مطلوب و تنظیم مجدد فشار، سرعت یا نازل.

9-پس از تنظیم نازل و دبی مناسب، مقدار سم و آب لازم برای تانک را محاسبه و مخلوط کنید.

10-این فرآیند را در ابتدای فصل سم‌پاشی، پس از هر تغییر سخت‌افزاری، و گاهی اوقات در طول فصل تکرار کنید.

 

نتیجه‌گیری

تنظیم اصولی سم‌پاش تراکتوری بوم‌دار ، شامل انتخاب نازل درست، تنظیم فشار و دبی و انجام کالیبراسیون دقیق،‌ قدمی حیاتی برای سم‌پاشی مؤثر، اقتصادی و ایمن است. اجرای روش‌هایی که بالا توضیح داده شد، نه تنها میزان مصرف سم را بهینه می‌کند، بلکه پوشش یکنواخت محصول و کاهش خطرات زیست‌محیطی را تضمین می‌کند.

منابع

1-(Government of British Columbia)

2-(extension.colostate.edu)

3-(CAES Field Report) 

4-(uwyoextension.org)    

5-(Perennia)

6-(Cooperative Extension)